Σάββατο, 9 Μαΐου 2009

ΤΑ ΝΕΑ, Τρίτη Αποψη, Πεμπτη 7 Μαϊου 2009

[ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ]
Η φιλολογία της διαφθοράς
Η κυβέρνηση δεν έχει πείσει πως ενδιαφέρεται για την πάταξή της
Της Βάσως Αρτινοπούλου artinopoulou@gmail. com
Η διαφθορά καταλαμβάνει ολοένα και περισσότερο το λεξιλόγιο της καθημερινότητας και της πολιτικής ατζέντας. Συσχετίζεται περισσότερο με τη σκανδαλολογία, το φακελάκι και τη δωροδοκία. Πρόκειται μάλλον για μια λέξη πασπαρτού, που καλείται να περιγράψει πολιτικές κυρίως παθολογίες και συμπεριφορές.
Η έννοια της διαφθοράς, παρ΄ ότι έχουν διατυπωθεί σχετικοί ορισμοί τόσο στα διεθνή όσο και στα εσωτερικά νομοθετικά κείμενα, παραμένει ομιχλώδης. Τι είναι τελικά; Μια μορφή εγκληματικής δραστηριότητας ή/και οργανωμένου εγκλήματος;
Ένα άλλο σύστημα στάσεων, αντιλήψεων και πρακτικών για την αγορά, την ανταλλαγή, την οικονομία και την πολιτική; Ποιοι ορίζουν τη διαφθορά και τελικά οι όποιοι ορισμοί αντανακλούν τις ευρύτερες κοινωνικές αντιλήψεις, τις στάσεις του κοινού/ των κοινών, τις κουλτούρες και τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις;
Τα ερωτήματα αυτά αναδεικνύονται όχι τόσο από την πολιτική φιλολογία της διαφθοράς, αλλά από τις εγγενείς αδυναμίες της μη συλλογικής απαξίας του φαινομένου και της επακόλουθης ανοχής σε αυτό.
Το- φαινομενικά- παράδοξο στην υπόθεση αυτή είναι ότι υπάρχει πλήθος οργανισμών που ασχολούνται με το φαινόμενο της διαφθοράς (ΟΗΕ, ΟΟΣΑ, Ε.Ε., Παγκόσμια Τράπεζα, κ.ά.), θεσμικών κειμένων, νομοθετικών ρυθμίσεων και παρεμβάσεων πρόληψης και αντιμετώπισης, που ωστόσο δεν έχουν «δείξει» τα αντίστοιχα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
Επιπλέον έχουμε στοιχεία από συγκριτικές έρευνες για την έκταση και τη συχνότητα παγκοσμίως, την παρακολούθηση των αλλαγών στην κοινή γνώμη και τις αντιλήψεις, καθώς και τα επίπεδα ανοχής των πολιτών απέναντι στη διαφθορά.
Τι πραγματικά συμβαίνει; Γιατί η έως τώρα θεσμική απαξία της διαφθοράς δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα οφέλη και η διαφθορά στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα παραμένει εκτεταμένη και συχνή; Και φυσικά δεν αναφέρομαι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες εντός και εκτός Ε.Ε.
Πέραν της πολυσυνθετότητας του φαινομένου (οικονομικοί, πολιτικοί, κοινωνικοί, πολιτισμικοί παράγοντες) που επηρεάζει τις βαθύτερες αιτιολογικές του προσεγγίσεις, οι κοινωνικοί επιστήμονες που ασχολούνται εκτενώς με το θέμα αναγνωρίζουν ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα στις αντιλήψεις περί διαφθοράς που ενυπάρχουν σε διάφορες κοινωνίες και εκείνου που ορίζεται ως διαφθορά στα επίσημα κείμενα. Με άλλα λόγια, οι ορισμοί, οι έννοιες και οι θεωρητικές κατασκευές που προσδιορίζουν το φαινόμενο είναι «άνωθεν» διαμορφωμένοι (up-bottom), ενίοτε α-σύμβατοι με τις κουλτούρες των λαών και περιορισμένης αποτελεσματικότητας στο να «επιβάλλουν» νέα ήθη και νέες πρακτικές. Η αντίστροφη διαδικασία, της αναγνώρισης δηλαδή του περιεχομένου της διαφθοράς από τη βάση προς την κορυφή (bottom-up), θα ήταν χρήσιμη και αποτελεσματική, προκειμένου να αναδειχθούν οι διαφορετικές κουλτούρες απέναντι στη διαφθορά.
Για παράδειγμα, στη χώρα μας η πολιτική διαχείριση των σκανδάλων από την κυβέρνηση (από τις υποκλοπές και το Βατοπέδι έως την υπόθεση Παυλίδη) δεν κατάφερε να πείσει τους πολίτες ότι υπάρχουν αδιαπραγμάτευτοι και ισχυροί κοινωνικοί - και κυρίως πολιτικοί- κανόνες για την πάταξη της διαφθοράς. Παρόμοιες στάσεις έχουν καταγραφεί σε πολλές έρευνες κοινής γνώμης (οι οποίες παρά τις μεθοδολογικές τους αδυναμίες, ακτινογραφούν έστω και θολά τις απόψεις των πολιτών).
Υπάρχουν ανοικτά ζητήματα όχι για τη ρητορική αποδοκιμασία της διαφθοράς, αλλά για την ουσιαστική, έμπρακτη, συνεπή και ουσιαστική αντιμετώπισή της. Η εμπιστοσύνη του πολίτη προς τους θεσμούς αποτελεί το κοινωνικό κεφάλαιο της διαφθοράς, τόσο ως προς την αιτιολογία της όσο και ως προς τα αποτελέσματά της, σε μια σχέση αντιστρόφως ανάλογη: όσο μεγαλύτερη εμπιστοσύνη υπάρχει τόσο μικρότερη η έκταση της διαφθοράς, και αντίστροφα, όσο μικρότερη εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς τόσο πιο εκτεταμένη η διαφθορά. Ένα από τα- πολλάκλειδιά για την αποκωδικοποίηση της διαφθοράς.
Όποιος ενδιαφέρεται, ας το πάρει.
Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, ειδική πραγματογνώμων

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου